Mnogość a wielorakość

Mnogość i wielorakość w kontekście systemów są obecnie najczęściej używane wymiennie, ale te terminy mają różne pochodzenie i początkowo miały inne znaczenie. Wielorakość (ang. multiplicity) wzięła się od osobowości wielorakiej (ang. multiple personality disorder), przestarzałej nazwy dysocjacyjnego zaburzenia tożsamości. Według LB_LEE pierwsze użycie tego słowa w formie rzeczownika (ang. a multiple) prawdopodobnie można przypisać Sybil^[1] (właściwie Shirley Ardell Mason – Sybil to pseudonim nadany jej przez terapeutkę w wydanej w 1973 roku książce o historii jej leczenia). Nie wiem jednak, czy w formie przymiotnika nie występowało już wcześniej, czy to w społeczności, czy wśród osób psychologicznych. Z definicji z Multiplicity: The Missing Manual wynikałoby, że wielorakość początkowo odnosiła się jedynie do zaburzonych systemów,^[2] ale być może bierze się to z braku jakiegokolwiek rozpoznania niezaburzonej mnogości w psychiatrycznych kręgach w dawniejszych latach. Bo wygląda na to, że w początkach istnienia internetowej wielorakiej społeczności była w niej przestrzeń na systemy niezaburzone, powstałe bez traumy.^[3] W literaturze naukowej w ostatnich latach znajdziemy już definicję wielorakości jako posiadania wielu jaźni, które może być patologiczne bądź nie,^[4] chociaż definicja wielorakości przyjmowana przez dr Eve i wspólniczki stoi w kontraście do historii tego terminu, bo zwykle mają one przez nią na myśli doświadczenie oddzielne od psychicznego zaburzenia.^[5][6]

Jako że rozumienie wielorakości w dawniejszych latach opierało się głównie na medycznej diagnozie osobowości wielorakiej, koncept dotyczył najczęściej systemów pasujących do jej kryteriów – amnezyjnych i posiadających duże różnice między współosobami. Stąd Vicki(s) utworzyły koncept midkontinuum do opisania swoich doświadczeń i jednocześnie prawdopodobnie jako pierwsze użyły mnogości jako terminu obejmującego zarówno wielorakość, jak i midkontinuum.^[7] Drugim powodem, dla którego zachęcały do używania tego terminu zamiast wielorakości, jest silne skojarzenie tego drugiego z medyczną diagnozą.^[8] Użycie mnogości jako terminu parasolowego zostało przyjęte przez inne systemy, ale z definicją okrojoną do „wielu osób w jednym ciele”,^[9] chociaż Vicki(s) miały na celu objęcie nią wszystkich doświadczeń, które nie wspasowują się w singlecką normę. Dzisiaj mało kto rozróżnia między mnogością a wielorakością, ale z ich wykluczającą definicją niestety wciąż można się spotkać, chociażby na Power To The Plurals^[10] czy w tekście dr Elizabeth Schechter.^[11]

Jeśli chodzi o naszą stronę, nie używamy wielorakości w konsekwentny sposób. Czasem jest to w odniesieniu do systemów na wielorakim końcu spektrum, czasem systemów zaburzonych, a czasem jako synonim mnogości, kiedy mam już dość powtarzania kilka razy tego samego słowa w jednym akapicie. Być może postanowię w przyszłości to ujednolicić do definicji używanej przez Vicki(s), kiedy będę poprawiać starsze teksty.

Przypisy

1. ↑ Quick'n'Dirty Plural History... Part 1 (1811-1980ish), LB_LEE, 2020
2. ↑ Explaining Multiplicity | Multiplicity: The Missing Manual
3. ↑ Plural History, part 3: Usenet and its spin-offs and Soulbonders, LB_LEE, 2020
4. ↑ Multiplicity: An Explorative Interview Study on Personal Experiences of People with Multiple Selves, Gergő Ribáry i wsp., Frontiers in Psychology, 2017
5. ↑ Conceptualizing multiplicity spectrum experiences: A systematic review and thematic synthesis, Zarah Eve, Kim Heyes i Sarah Parry, Clinical Psychology & Psychotherapy, 2023
6. ↑ “Here’s Dissociative Identity Disorder, and we’re not that”: a constructivist grounded theory exploration of multiplicity experiences, Z. Eve, K. Heyes i S. Parry, Psychosis: Psychological, Social and Integrative Approaches, 2024
7. ↑ Welcome to the Wonderful World of the MidContinuum!, Vicki(s), zarchiwizowane w 1998
8. ↑ The power of naming, Vicki(s), zarchiwizowane w 1998
9. ↑ Terminology | Astrea's Web, zarchiwizowane w 2003
10. ↑ FAQ resource about Plurality, The Plural Association
11. ↑ Introducing Plurals, Elizabeth Schechter, Journal of Cognition and Neuroethics 2024

Utworzono: 02.04.2023
Ostatnia aktualizacja: 12.12.2025